Pizza komt oorspronkelijk uit Italië, meer specifiek uit de regio rondom Napels. Maar de allereerste wortels van pizza gaan duizenden jaren verder terug, naar de oude Grieken, Romeinen en andere mediterrane volkeren die platte broden belegden met olie, kruiden en andere eenvoudige ingrediënten. Wat we vandaag de dag pizza noemen, ontstond pas echt in de achttiende en negentiende eeuw in Napels.
Platte broden in de oudheid: de vroegste voorlopers
Al in de oudheid aten mensen platte, ronde broden die ze belegden met wat er voorhanden was. De oude Grieken kenden een broodsoort die ze beladen met olijfolie, ui en kaas. De Romeinen gingen daar nog een stap verder in en maakten “placenta” en andere platte broden die ze besmeerden met kruiden, olijfolie en soms kaas. Dit waren echter geen pizza’s zoals wij die kennen. Tomaat ontbrak volledig, want dat gewas was in Europa nog niet bekend.
De tomaat kwam pas in de zestiende eeuw mee vanuit Midden- en Zuid-Amerika, nadat Spaanse ontdekkingsreizigers het gewas meebrachten naar Europa. In eerste instantie dachten veel Europeanen dat de tomaat giftig was. In Napels, een arm en dichtbevolkt gebied, durfden gewone mensen de tomaat wél te eten. Dat was het begin van een combinatie die de wereld zou veroveren.
Napels: de echte geboorteplaats van pizza
In de achttiende eeuw was Napels een grote, drukke stad met veel straatarme inwoners, de zogenoemde “lazzaroni”. Zij hadden behoefte aan goedkoop, snel en vullend eten. Bakkers en straatverkopers in Napels gingen plat brood beleggen met tomaat, knoflook, olijfolie en soms ansjovis of kaas. Dit was betaalbaar, makkelijk te eten en te koop op straat. Zo ontstond in de volkswijken van Napels de pizza als herkenbaar gerecht.
In die tijd was pizza allerminst een gerespecteerde maaltijd. De gegoede klasse keek neer op het gerecht als armeluis-eten. Dat veranderde langzaam naarmate de populariteit groeide.
De pizza Margherita en het verhaal achter de naam
Het bekendste moment in de geschiedenis van pizza speelt zich af in 1889 in Napels. Pizzabakker Raffaele Esposito zou op dat moment een speciale pizza hebben gemaakt voor de bezoekende koningin Margherita van Savoye. Hij belegde de pizza met tomaat (rood), mozzarella (wit) en basilicum (groen), de kleuren van de Italiaanse vlag. De koningin was zo tevreden dat de pizza naar haar werd vernoemd: de pizza Margherita. Dit verhaal is inmiddels befaamd, al zijn historici het erover eens dat Esposito niet de eerste was die deze combinatie maakte. Hij maakte het wél bekend bij een breder en welgesteld publiek.
Vanaf dat moment won pizza aan aanzien in Italië. De Napolitaanse pizzeria werd een begrip, en de ambacht van de pizzaiolo (pizzabakker) een erkend vak.
Hoe pizza de wereld veroverde
De grote verspreiding van pizza buiten Italië begon rond het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. In die periode emigreerden grote aantallen Italianen naar de Verenigde Staten, Argentinië en andere landen. Ze namen hun eetgewoonten mee, waaronder pizza. In steden als New York en Chicago openden de eerste Italiaanse pizzeria’s. Na de Tweede Wereldoorlog raakte pizza razendsnel populair in heel Amerika, mede omdat Amerikaanse soldaten het gerecht hadden leren kennen tijdens hun verblijf in Italië.
Vanuit Amerika verspreidde pizza zich verder over de rest van de wereld. Grote ketens als Pizza Hut (opgericht in 1958) en Domino’s (opgericht in 1960) zorgden ervoor dat pizza in vrijwel elk land verkrijgbaar werd. In Nederland werd pizza geleidelijk populairder vanaf de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw, eerst via Italiaanse restaurants, later via de opkomst van afhaalketens en diepvriesvariant in de supermarkt.
Napolitaanse pizza als cultureel erfgoed
In 2017 erkende UNESCO de kunst van de Napolitaanse pizzabakker (“l’arte del pizzaiolo napoletano”) als immaterieel cultureel erfgoed. Daarmee werd officieel vastgelegd dat pizza niet zomaar een gerecht is, maar een levende traditie met eeuwenoude wortels. De echte Napolitaanse pizza heeft strikte regels: een zachte, luchtige rand (de “cornicione”), een dunne bodem, en bereiding in een houtgestookte oven op hoge temperatuur.
Pizza is dus begonnen als goedkoop straateten voor de armen van Napels, gegroeid tot symbool van Italiaanse keuken en uitgegroeid tot een van de meest gegeten gerechten ter wereld. Van plat brood met olie in de oudheid tot de miljoenen pizza’s die dagelijks worden verkocht: de weg was lang, maar de kern bleef simpel.
Comments are closed.