Ramen komt oorspronkelijk uit China, maar is in Japan uitgegroeid tot een eigen, iconisch gerecht. De noedels die we vandaag kennen als ramen zijn ergens in de late negentiende of vroege twintigste eeuw vanuit China naar Japan gekomen, en in de decennia daarna volledig omgevormd tot iets typisch Japans.
Van China naar Japan: de vroege oorsprong van ramen
De wortels van ramen liggen in de Chinese noedeltraditie. Chinese immigranten brachten tarwenoedels in bouillon mee naar Japan, waarschijnlijk rond het einde van de Meiji-periode (1868-1912). In die tijd waren er in Japanse havensteden als Yokohama en Kobe grote Chinese gemeenschappen. In de Chinese eethuisjes daar serveerden ze noedelgerechten die de basis vormden voor wat later ramen zou worden.
De naam “ramen” is zelf ook van Chinese origine. Het woord is waarschijnlijk afgeleid van het Chinese “lamian”, wat zoiets betekent als “getrokken noedels”. In Japan werd de uitspraak en schrijfwijze aangepast, maar de link met de Chinese keuken bleef lange tijd zichtbaar in de gerechten zelf.
Hoe ramen echt Japans werd
Na de Tweede Wereldoorlog veranderde er veel in Japan. Er was een enorm voedseltekort, en de Amerikaanse bezettingsmacht zorgde voor grote hoeveelheden tarwebloem als hulpgoederen. Daardoor waren tarweproducten, waaronder noedels, goedkoop en makkelijk te maken. Op straat en in kleine kraampjes verkochten verkopers ramenbouillon met noedels aan hongerige Japanners. Het gerecht groeide razendsnel in populariteit.
In die naoorlogse periode begon de echte Japanse identiteit van ramen vorm te krijgen. Elke regio ontwikkelde zijn eigen stijl. Sapporo staat bekend om zijn miso ramen, Hakata om zijn romige tonkotsu bouillon van varkensbotten, en Tokyo om zijn lichtere sojasaus-bouillon. Die regionale variaties bestaan tot op de dag van vandaag en zijn een groot onderdeel van de cultuur rondom dit gerecht.
De uitvinding van instant ramen
Een van de bekendste momenten in de geschiedenis van ramen is de uitvinding van instant ramen in 1958. De Japanse ondernemer Momofuku Ando bedacht een manier om noedels voor te bakken en te drogen, zodat ze in enkele minuten klaar waren. Zijn merk Nissin bracht het product op de markt als “Chicken Ramen”. Dit was een grote verandering: ramen hoefde niet meer in een restaurant gegeten te worden, maar kon thuis of zelfs op kantoor klaargemaakt worden.
In 1971 volgde de introductie van de cupnoodles, ook van Nissin: ramen in een piepschuimen beker. Dit product werd wereldwijd een succes en is een van de bestverkochte voedingsmiddelen aller tijden. Instant ramen bracht de naam “ramen” naar vrijwel elk land op aarde.
De ramenhype van de jaren tachtig
Eind jaren zestig begon de Japanse overheid graanproducten actief te promoten als onderdeel van een gezond dieet. Dit gaf de ramenindustrie een extra duw in de rug. In de jaren tachtig groeide ramen uit tot een echte hype in Japan. Er kwamen gespecialiseerde ramenrestaurants, ramenmusea en lange rijen voor de beste eethuisjes. Koks gingen experimenteren met bouillons, toppings en noedeldikte. Ramen werd niet meer gezien als arme-mensen-eten, maar als een serieus culinair product.
Die cultuuromslag zorgde ervoor dat ramen ook buiten Japan steeds serieuzer genomen werd. Westerse chef-koks raakten geïnspireerd, en in steden als New York, Londen en Amsterdam openden de eerste authentieke ramenrestaurants hun deuren.
Waar komt ramen vandaan in de kom die je vandaag eet?
De ramen die je tegenwoordig in een restaurant eet, is het resultaat van meer dan een eeuw aan aanpassingen en verfijningen. Grofweg bestaat een kom ramen altijd uit vier onderdelen: de bouillon, de smaakmaker (tare), de noedels en de toppings. De bouillon kan op basis zijn van kip, varken, zeevruchten of groenten. De tare bepaalt de basismaak: sojasaus (shoyu), miso of zout (shio). Toppings als chashu (gebraden varkensvlees), een zachtgekookt ei, nori en bamboespruitjes zijn inmiddels klassiek.
Elk van die elementen heeft zijn eigen kleine geschiedenis, en elk restaurant of elke regio in Japan maakt eigen keuzes. Dat maakt ramen tot een gerecht met Chinese wortels, maar met een onmiskenbaar Japanse ziel.
Ramen begon als een eenvoudig straatgerecht van Chinese origine, overleefde een naoorlogse voedseltekort, veroverde de wereld via instant noedels en groeide uit tot een culinaire kunstvorm. Wie een kom ramen eet, proeft eigenlijk meer dan honderd jaar aan geschiedenis in één schaal.
Comments are closed.