Halloween komt van het Keltische feest Samhain, dat al meer dan tweeduizend jaar geleden werd gevierd in Ierland en Groot-Brittannië. Op 31 oktober markeerden de Kelten het einde van de oogst en het begin van de donkere wintermaanden. Sindsdien heeft het feest een lange weg afgelegd, van oud religieus ritueel tot het commerciële spookfeest dat we vandaag kennen.
Samhain: de Keltische wortels van halloween
De Kelten geloofden dat de grens tussen de wereld van de levenden en de wereld van de doden op 31 oktober dunner werd. Op die avond zouden geesten van overledenen naar de aarde kunnen terugkeren. Om die geesten op afstand te houden, ontstaken de Kelten grote vreugdevuren en droegen ze kostuums van dierenhuiden en schedels. Het idee was simpel: als je eruitzag als een geest, herkenden de boze geesten je niet.
Samhain was ook een praktisch feest. De oogst was binnen, het vee werd van de zomerweiden teruggebracht en sommige dieren werden geslacht voor de winter. Het feest verbond dus het alledaagse leven met een sterk bijgeloof over wat er na de dood gebeurt.
De invloed van de Rooms-Katholieke Kerk
Toen de Romeinen grote delen van het Keltische gebied veroverden, vermengden zij Samhain met hun eigen oogstfeesten. Eeuwen later, in de vroege middeleeuwen, probeerde de Rooms-Katholieke Kerk het feest een christelijk karakter te geven. Paus Gregorius III verplaatste Allerheiligen naar 1 november, waarschijnlijk om het oude heidense feest te vervangen of op te nemen in de christelijke kalender. De avond ervoor werd “All Hallows’ Eve” (de avond voor Allerheiligen), wat later verbasterde tot “Halloween”.
De kerk voegde op 2 november ook Allerzielen toe, een dag waarop voor de zielen van overledenen werd gebeden. Dit versterkte de verbinding tussen halloween en de dood die er al vanuit Samhain in zat.
Hoe halloween in Amerika terechtkwam
De grote sprong over de oceaan maakte halloween pas echt groot. In de negentiende eeuw emigreerden miljoenen Ieren naar de Verenigde Staten, onder andere door de grote hongersnood van de jaren 1840. Ze namen hun tradities mee, waaronder de verhalen en gebruiken rondom 31 oktober. In Amerika vermengden die tradities zich met gewoonten van andere immigrantengroepen, en het feest groeide uit tot een volksfeest.
Rond het begin van de twintigste eeuw werd halloween steeds meer een feest voor de buurt en voor kinderen. Het rondbrengen van eten, bijeenkomsten en kostuums werden populair. “Trick or treat” (snoep of je leven) groeide uit tot een vast onderdeel, waarbij kinderen langs de deuren gingen voor snoep.
Symbolen zoals pompoenen en kostuums: waar komen die vandaan?
De pompoenlantaarn (jack-o’-lantern) heeft zijn oorsprong in een Iers volksverhaal over een man genaamd Stingy Jack, die zowel God als de duivel had beetgenomen en daardoor niet in de hemel noch in de hel terechtkwam. Hij zwierf rond met een lantaarn gemaakt van een uitgehold raapje. In Ierland werden dan ook rapen gebruikt. Toen Ierse immigranten in Amerika aankwamen, bleek de pompoen een veel praktischer alternatief en werd die het nieuwe symbool.
Kostuums gaan terug op de Keltische gewoonte om je te vermommen voor boze geesten. In de middeleeuwen trokken arme mensen langs de deuren in ruil voor eten op Allerzielen, een gebruik dat “souling” werd genoemd. Dat is een vroege voorloper van het huidige trick-or-treat.
Van Amerikaans feest naar wereldwijd fenomeen
Tot ver in de twintigste eeuw was halloween vooral een Amerikaans feest. Pas in de jaren tachtig en negentig begon het ook in Europa en de rest van de wereld populairder te worden, mede door Amerikaanse films, televisie en later het internet. In Nederland en België is halloween pas de laatste decennia echt ingeburgerd geraakt, hoewel het hier minder diepgeworteld is dan in de Verenigde Staten.
De commerciële kant groeide mee. Kostuums, versiering en snoep worden wereldwijd massaal verkocht in de aanloop naar 31 oktober. Het feest is daarmee ver verwijderd van zijn Keltische oorsprong, maar de kern, de verbinding met de dood, de herfst en het spookachtige, is in al die eeuwen eigenlijk nauwelijks veranderd.
Comments are closed.