Lijnzaad komt van de vlaslantaardplant (Linum usitatissimum), een eenjarige kruidachtige plant die al duizenden jaren wordt verbouwd. De zaden zitten in kleine bolletjes op de plant en worden geoogst zodra ze rijp zijn. De plant is daarmee zowel de bron van lijnzaad als van linnen en lijnzaadolie.
De plant achter het zaad: (olie)vlas
Vlas is een van de oudste gecultiveerde planten ter wereld. De wetenschappelijke naam Linum usitatissimum betekent letterlijk “het meest gebruikte vlas”, wat al aangeeft hoe veelzijdig de plant is. Er bestaan twee hoofdtypen: vezelvlas (geteeld voor de vlasvezels die tot linnen worden verwerkt) en olievlas (geteeld voor de zaden, ofwel lijnzaad). In de praktijk levert ook vezelvlas lijnzaad op, maar olievlas produceert meer en grotere zaden.
De plant wordt ongeveer 30 tot 120 centimeter hoog, afhankelijk van het type en de groeiomstandigheden. In de bloeitijd heeft het plantje kleine blauwe bloemetjes. Na de bloei ontwikkelen zich ronde zaaddoosjes, elk gevuld met zo’n vijf tot tien gladde, platte zaden. Die zaden zijn bruin of goudgeel van kleur.
Waar komt lijnzaad vandaan: de herkomst en teeltgebieden
De oorsprong van vlas ligt in het Midden-Oosten en Centraal-Azië. Archeologisch onderzoek wijst uit dat mensen al meer dan 9.000 jaar geleden vlaszaden verbouwden in gebieden die nu behoren tot Irak, Syrië en omliggende landen. Van daaruit verspreidde de teelt zich naar Europa en later naar andere continenten.
Vandaag de dag is Canada verreweg de grootste producent van lijnzaad ter wereld. Ook Rusland, Kazachstan, China en India horen bij de grootste teeltlanden. In Europa wordt lijnzaad verbouwd in landen als Duitsland, Frankrijk en Polen. Nederland heeft een lange vlasgeschiedenis, al richt de Nederlandse vlasteelt zich van oudsher meer op vezelvlas dan op olievlas.
Hoe wordt lijnzaad geteeld en geoogst?
Vlas groeit het best op goed doorlatende grond met een koel en vochtig klimaat, zeker in de beginperiode. De plant wordt in het voorjaar gezaaid en is na een groeiseizoen van ongeveer 100 dagen oogstrijp. Bij de teelt van lijnzaad wacht de boer tot de zaaddoosjes bruin en droog zijn, zodat de zaden volledig zijn gerijpt. Daarna wordt de oogst mechanisch gedorst, vergelijkbaar met de graanoogst.
Na het dorsen worden de zaden gereinigd en gedroogd om schimmelvorming te voorkomen. Pas dan zijn ze geschikt voor verwerking of verkoop. Lijnzaad heeft twee grote gebruiksdoelen: menselijke voeding (denk aan brood, muesli of als losse zaden) en de productie van lijnzaadolie, die zowel in de voedingsindustrie als in de verf- en vernisproductie wordt gebruikt.
Bruin of goud: twee varianten
In de supermarkt vind je lijnzaad in twee kleuren: bruin en goudgeel (ook wel “gouden lijnzaad” of blond lijnzaad genoemd). Beide varianten komen van dezelfde plantensoort, maar van verschillende rassen. Het verschil in kleur heeft te maken met de hoeveelheid pigment in de zaadschil. Qua voedingsprofiel zijn de twee varianten grotendeels vergelijkbaar, al smaken ze iets anders: goud lijnzaad heeft een mildere smaak, bruin lijnzaad is iets nootachtiger.
Lijnzaad is dus geen exotisch product van ver weg: het zaad heeft zijn wortels in de oudste landbouwgeschiedenis van de mens en wordt wereldwijd geteeld, ook in onze directe omgeving. Of je het nu koopt in een Canadese of een Europese versie, de herkomst gaat terug op dezelfde plant die al millennia lang zijn zaad levert.
Comments are closed.