Thee komt oorspronkelijk uit China. Dat is het korte antwoord op de vraag waar thee vandaan komt. De plant waarvan thee wordt gemaakt, de Camellia sinensis, groeide al duizenden jaren wild in de bergachtige gebieden van het huidige zuidwest-China, met name in de provincie Yunnan. Vandaar verspreidde de theecultuur zich over de rest van de wereld.
De Chinese oorsprong van thee
Thee wordt in China al meer dan 5.000 jaar gedronken. De bekendste oorsprongslegende vertelt over de Chinese keizer Shennong, die rond 2737 voor Christus toevallig een paar theeblaadjes in zijn kokende water liet vallen. Hij proefde het resultaat en was meteen enthousiast. Of dit verhaal historisch klopt, weet niemand zeker, maar het geeft wel aan hoe diep thee geworteld is in de Chinese cultuur.
Wat wel vaststaat, is dat thee in China eeuwenlang vooral medicinaal werd gebruikt. Pas later werd het een dagelijks drankje voor plezier en als sociaal ritueel. Tijdens de Tang-dynastie (618 tot 907 na Christus) groeide thee uit tot een nationaal drankje en werd er zelfs een heel boek over geschreven: de Chajing, oftewel de “Theecanon”, door Lu Yu. Dit is het oudst bekende geschrift dat volledig aan thee is gewijd.
Van China naar Japan en de rest van Azië
Via handelaren en boeddhistische monniken verspreidde thee zich vanuit China naar andere delen van Azië. Japan speelde daarin een bijzondere rol. Rond de negende eeuw brachten Japanse monniken theezaden mee terug uit China. In Japan ontwikkelde thee zich tot een eigen ritueel: de bekende Japanse theeceremonie (de chanoyu) ontstond en groeide uit tot een verfijnde kunstvorm. Korea en Tibet volgden een vergelijkbaar pad en pasten thee aan aan hun eigen tradities en smaken.
Hoe thee Europa bereikte
Europa maakte pas in de zestiende en zeventiende eeuw kennis met thee. Portugese en Nederlandse handelaren waren de eersten die thee verscheepten vanuit China naar Europa. De VOC (de Nederlandse Oost-Indische Compagnie) speelde daarin een grote rol: zij brachten in de vroege zeventiende eeuw de eerste theelading naar Amsterdam. Vanuit Nederland verspreidde thee zich naar andere Europese landen.
Engeland is nu het Europese land dat het meest met thee wordt geassocieerd, maar de Engelsen ontdekten thee pas later dan de Nederlanders. Vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw werd thee in Engeland populair, mede dankzij de Engelse koning Karel II en zijn Portugese vrouw Catharina van Braganza, die een fervent theeliefhebber was. Het beroemde “afternoon tea” ritueel ontstond pas in de negentiende eeuw.
Waar komt thee vandaan: de theeplant zelf
Alle thee (groen, zwart, wit, oolong) komt van dezelfde plant: de Camellia sinensis. Het verschil in soort thee zit hem in hoe de bladeren worden verwerkt, niet in een andere plant. De theeplant groeit het best in vochtige, tropische en subtropische klimaten, op hogere hellingen met veel neerslag. Yunnan in China geldt als het oorspronkelijke thuisland van de wilde theeplant.
Tegenwoordig wordt thee over de hele wereld verbouwd. De grootste theelanden zijn China en India, gevolgd door Kenya, Sri Lanka (vroeger Ceylon) en Japan. India dankt zijn theeproductie grotendeels aan de Britten, die in de negentiende eeuw theeplantages aanlegden in streken als Darjeeling en Assam, om minder afhankelijk te zijn van Chinese thee.
De verspreiding via de theeroutes
Thee reisde vroeger via uitgestrekte handelsroutes de wereld over. De bekendste is de Zijderoute, waarover ook thee van China naar Centraal-Azië, het Midden-Oosten en uiteindelijk Europa ging. Daarnaast bestond er de “Theepaardenroute” (ook wel de Tea Horse Road), een oude handelsweg waarlangs thee vanuit Yunnan naar Tibet werd gebracht, soms in ruil voor paarden. Dit geeft aan hoeveel waarde men aan thee hechtte: het was een handelswaar van groot belang.
Thee is zo van een wilde plant in de bergen van zuidwest-China uitgegroeid tot het meest gedronken drankje ter wereld na water. Wie een kop thee zet, drinkt eigenlijk het product van duizenden jaren geschiedenis, handel en culturele uitwisseling, allemaal begonnen in de groene heuvels van Yunnan.
Comments are closed.