Appeltaart komt oorspronkelijk uit Europa, met de vroegste bekende recepten uit Engeland en de Lage Landen, al uit de veertiende eeuw. Hoewel veel landen claimen dat hun versie “de echte” is, zijn het met name Nederland, Engeland en de Verenigde Staten die ieder een eigen traditie hebben opgebouwd rond dit gebak. De Nederlandse appeltaart zoals wij die kennen, met een kruimelig of zanddeeg en vulling van appels met kaneel, heeft diepe wortels in de Nederlandse baktraditie.
De vroegste oorsprong van appeltaart
Een van de oudste schriftelijke recepten voor appeltaart duikt op in Engeland in 1381. In dat recept worden appels gecombineerd met vijgen, peren, saffraan en kruiden in een deegkorst. Het was destijds een heel andere taart dan wat we nu kennen: er werd nog geen suiker in grote hoeveelheden gebruikt, en de kruiden gaven het gerecht een uitgesproken hartig karakter. Zoet en hartig lagen vroeger dicht bij elkaar in de keuken.
Ook in de Nederlanden, het huidige Nederland en België, verschijnen al vroeg recepten voor een taart met appels. In de zestiende en zeventiende eeuw werd bakken steeds populairder bij de gewone bevolking. Appels waren een van de meest beschikbare vruchten in de regio, wat appeltaart tot een logische en betaalbare keuze maakte. Kaneel, dat via de VOC werd ingevoerd, werd in die tijd een standaard toevoeging en is dat tot op de dag van vandaag gebleven.
Waar komt de Nederlandse appeltaart vandaan?
De Nederlandse appeltaart zoals we die nu kennen, is een product van eeuwen baktraditie in de Lage Landen. De combinatie van een stevige deegkorst, schijfjes appel, kaneel en rozijnen of krenten is herkenbaar en geliefd. Amsterdam wordt vaak in één adem genoemd met de appeltaart: de stad staat internationaal bekend om haar koffiehuizen en eetcafés die jarenlang hun eigen versie hebben geperfectioneerd.
Wat de Nederlandse appeltaart onderscheidt van andere varianten, is het deeg. In tegenstelling tot de Amerikaanse “apple pie” met een bladerdeeg of korstdeeg aan boven- en onderkant, gebruikt de Nederlandse versie meestal een zanddeeg of kruimeldeeg. De bovenkant is vaak een roosterpatroon of een kruimellaag, en de taart wordt traditioneel geserveerd met slagroom. Warm of koud, dat maakt per persoon uit.
Appeltaart in andere landen
In Engeland is de “apple pie” een nationale trots. De Engelse variant heeft doorgaans een gesloten deegdeksel en wordt warm gegeten, vaak met custard of ijs. In de Verenigde Staten is de “American apple pie” zo verweven met de nationale identiteit dat de uitdrukking “as American as apple pie” gangbaar is geworden. Toch is de Amerikaanse versie zelf ook een erfenis van Europese immigranten, voornamelijk uit Engeland en Nederland, die hun recepten meenamen naar de Nieuwe Wereld.
In Duitsland en Oostenrijk kennen ze de “Apfelkuchen” en de beroemde “Apfelstrudel”. De strudel, met zijn dunne uitgetrokken deeg en appelvulling met rozijnen en kaneel, heeft zijn oorsprong in de Habsburgse keuken en dateert waarschijnlijk uit de zeventiende eeuw. Dit is technisch geen taart maar een rol, al behoort hij tot dezelfde familie van appelgebak.
In Frankrijk bakt men de “tarte Tatin”, een omgekeerde appeltaart die per ongeluk is uitgevonden in de negentiende eeuw in het hotel van de gebroeders Tatin in Lamotte-Beuvron. De appels worden gekaramelliseerd in boter en suiker, en het deeg komt er pas bovenop voordat de taart wordt omgedraaid. Een gelukkige vergissing die uitgroeide tot een Frans klassiek recept.
Appels als ingrediënt door de eeuwen heen
Appels zijn al duizenden jaren een basisvoedsel in Europa. De vrucht was makkelijk te bewaren, beschikbaar in vele soorten en groeide in vrijwel elk klimaat op het continent. Dat maakt het logisch dat appels in bijna elke Europese baktraditie een centrale rol zijn gaan spelen. Voor de komst van goedkope suiker werden appels in taarten vaak gecombineerd met honing of gedroogd fruit om zoetheid toe te voegen.
Met de opkomst van suiker als massaproduct in de achttiende en negentiende eeuw veranderde de appeltaart geleidelijk naar de zoete variant die we nu kennen. Kaneel, nootmuskaat en vanille werden vaste toevoegingen, en het bakken van taarten verschoof van een ambacht voor de gegoede klasse naar een alledaagse bezigheid in de gewone huishouding.
De appeltaart heeft dus geen één enkel geboortepunt. Ze is geleidelijk gegroeid uit een Europese baktraditie van eeuwen oud, waarbij elk land zijn eigen draai heeft gegeven aan hetzelfde eenvoudige idee: appels in deeg. Of dat nu een kruimeltaart uit Amsterdam is, een omgekeerde tarte Tatin uit Frankrijk, of een gesloten pie uit Engeland, de kern is overal hetzelfde.
Comments are closed.