Rijst komt oorspronkelijk uit Azië, meer specifiek uit het gebied rond de rivieren de Yangtze en de Parelrivier in het huidige China. Daar werd rijst voor het eerst geteeld, naar schatting zo’n 7.000 tot 10.000 jaar geleden. Daarmee is rijst een van de oudste gecultiveerde gewassen op aarde.
De plek waar rijst vandaan komt: China als bakermat
Wilde rijst groeide van nature in de moerasgebieden en rivierdelta’s van Zuid- en Oost-Azië. Archeologisch onderzoek wijst uit dat de eerste boeren in het dal van de Yangtze, in het huidige midden-China, de overstap maakten van het plukken van wilde rijst naar het daadwerkelijk verbouwen ervan. Die stap van verzamelen naar telen wordt gezien als het beginpunt van de rijstcultuur.
De rijstsoort die vandaag de dag verreweg het meest wordt gegeten, is Oryza sativa, de Aziatische rijst. Binnen die soort bestaan twee bekende ondersoorten: de langkorrelige indica (populair in Zuid- en Zuidoost-Azië) en de rondkorrelige japonica (wijdverspreid in Japan, Korea en delen van Europa). Beide stammen af van dezelfde wilde rijstplant, maar zijn in de loop van duizenden jaren in verschillende richtingen gekweekt.
Hoe rijst zich vanuit Azië over de wereld verspreidde
Vanuit China verspreidde de rijstteelt zich geleidelijk naar andere delen van Azië. India, Zuidoost-Azië en Japan namen de teelt over, elk met eigen variëteiten die aangepast waren aan het lokale klimaat. Rijst groeide daarmee uit tot de belangrijkste voedselbron voor een groot deel van de Aziatische bevolking.
Via handelsroutes en later via Arabische handelaren bereikte rijst ook het Midden-Oosten en vervolgens Europa. In Spanje en Italië werd rijst al in de middeleeuwen geteeld. Bekende gerechten als risotto en paella hebben hun wortels in die vroege introductie van rijst op het Europese continent.
De koloniale periode bracht rijst ook naar Amerika en Afrika. In West-Afrika was de teelt van rijst zelfs deels onafhankelijk van Azië tot stand gekomen. Daar werd een eigen soort gekweekt: Oryza glaberrima, de Afrikaanse rijst. Die soort is minder wijdverspreid dan de Aziatische variant, maar heeft een lange eigen geschiedenis in de regio rond de Niger-delta.
Twee soorten rijst: Aziatisch en Afrikaans
Er bestaan officieel twee gecultiveerde rijstsoorten. De Aziatische rijst (Oryza sativa) is wereldwijd verreweg de meest geteelde en gegeten soort. De Afrikaanse rijst (Oryza glaberrima) is duizenden jaren geleden onafhankelijk gedomesticeerd in West-Afrika en heeft een eigen oorsprong. Beide soorten behoren tot het plantengeslacht Oryza, maar zijn aparte species met een verschillende domesticatiegeschiedenis.
De Afrikaanse rijst is minder gevoelig voor droogte en bepaalde ziektes, maar geeft doorgaans een lagere opbrengst dan de Aziatische variant. In de moderne landbouw zijn kruisingen tussen de twee soorten ontwikkeld, bekend als NERICA-rijst (New Rice for Africa), om de voordelen van beide te combineren.
Waar wordt rijst nu vandaan gehaald?
Verreweg de meeste rijst ter wereld wordt nog altijd in Azië geproduceerd. China en India zijn samen goed voor het grootste deel van de wereldproductie. Andere grote producenten zijn Bangladesh, Indonesië, Vietnam en Thailand. Thailand en Vietnam zijn ook de grootste exporteurs van rijst; een groot deel van de rijst die buiten Azië gegeten wordt, is afkomstig uit die landen.
In Europa is de rijstteelt beperkt tot warmere gebieden zoals de Po-vlakte in Noord-Italië, de Ebro-delta in Spanje en delen van Portugal en Griekenland. De rijst die je in Nederlandse supermarkten koopt, is in de meeste gevallen afkomstig uit Azië of uit die Zuid-Europese regio’s.
Rijst heeft dus een opmerkelijk lange reis achter de rug: van de oevers van de Yangtze in China, naar heel Azië, vervolgens naar Afrika, Europa en de Amerika’s. Die verspreiding over duizenden jaren maakt rijst tot een van de meest gereisde voedselgewassen die de wereld kent.
Comments are closed.