Gourmetten komt oorspronkelijk uit de Franse keuken en waaide in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw over naar Nederland en België. De naam is afgeleid van het Franse woord “gourmet”, wat iemand betekent die van lekker eten houdt. Hoewel de exacte herkomst wat diffuus is, wordt de traditie in zijn huidige vorm als tafelspel algemeen gezien als een Nederlandse en Belgische uitvinding, voortgebouwd op een Frans culinair concept.
Van raclette naar gourmetstel: hoe het begon
De voorloper van het gourmetstel is de raclette, een traditioneel Zwitsers gerecht waarbij kaas wordt gesmolten boven een vuurbron. Bij raclette gebruik je kleine pannetjes die je verhit op een gezamenlijk apparaat aan tafel. Dat idee, samen eten en zelf bereiden aan tafel, sloeg aan in de Franse eetcultuur. In Frankrijk werd dit verder uitgewerkt met kleine bakplaatjes en pannetjes waarop ieder zijn eigen gerecht kon bereiden.
Vanuit Frankrijk verspreidde het concept zich in de tweede helft van de twintigste eeuw naar de lage landen. In Nederland en België groeide het uit tot een eigen feesttraditie, met name rondom de kerst en oud en nieuw. Nederlanders pasten het concept aan naar eigen smaak: meer vlees, meer variatie aan beleg, en een steeds uitgebreidere tafel vol kleine gerechtjes. Zo ontstond de versie die we vandaag kennen.
Waar komt gourmetten vandaan als kerst- en oudjaarsgewoonte?
In België en Nederland hoort gourmetten inmiddels bij de feestdagen zoals oliebollen bij oud en nieuw. Maar waarom uitgerekend met kerst? Dat heeft te maken met de sfeer: gourmetten is een traag, gezellig ritueel waarbij je urenlang samen aan tafel zit. Er is geen chef die een bord op tafel zet; iedereen bereidt zelf zijn eten. Dat past perfect bij de kerstgedachte van samenzijn en niet gehaast zijn.
De populariteit groeide mee met de groeiende welvaart in de jaren zeventig en tachtig. Huishoudens konden zich een gourmetstel veroorloven, de supermarkten speelden in op de vraag met speciale gourmetpakketten, en zo werd de traditie steeds steviger verankerd in de feestdagencultuur. Tegenwoordig is het in veel Nederlandse en Belgische gezinnen zo vanzelfsprekend dat het nauwelijks nog als iets bijzonders wordt gezien, terwijl het in andere landen vrijwel onbekend is.
Het gourmetstel zelf: een Nederlandse uitvinding?
Het specifieke apparaat dat in Nederland en België wordt gebruikt voor gourmetten, met een bakplaat bovenop en een rij kleine pannetjes eronder, is grotendeels een product van de Benelux-markt. Buitenlandse bezoekers die voor het eerst met een gourmetstel in aanraking komen, reageren regelmatig verrast: in de meeste andere Europese landen is dit tafelspel onbekend of heeft het een heel andere vorm. In Duitsland bestaat een vergelijkbaar concept, maar dan vaker als “Raclette” of “Tischgrill”, zonder de kenmerkende kleine pannetjes.
De Nederlandse en Belgische keukenindustrie ontwikkelde het gourmetstel tot een eigen product met eigen accessoires, gourmetrecepten en bijpassende sauzen. Dat maakt gourmetten in zijn huidige vorm dus wel degelijk een Benelux-traditie, ook al liggen de wortels in de Franse en Zwitserse keuken.
Gourmetten buiten de feestdagen
Hoewel gourmetten sterk verbonden is met de feestdagen, wordt het tegenwoordig ook buiten kerst en oud en nieuw op tafel gezet. Verjaardagen, familiebijeenkomsten en gewone weekenddagen zijn prima momenten voor een gourmetavond. De kern van de aantrekkingskracht verandert daarbij niet: het gaat om samen aan tafel zitten, zelf bepalen wat je eet en de tijd nemen voor een maaltijd.
De oorsprong van gourmetten ligt dus in een mix van Franse culinaire cultuur, Zwitserse raclette-tradities en een typisch Nederlandse en Belgische vertaling daarvan naar een feestelijk tafelspel. Wat begon als een Frans concept groeide uit tot een van de meest herkenbare eettradities van de lage landen, en die positie is in de decennia sindsdien alleen maar sterker geworden.
Comments are closed.