Pindasaus komt oorspronkelijk uit Indonesië, maar de versie die Nederlanders kennen werd pas echt populair via de Indische keuken en de Nederlandse satécultuur. De saus zoals die in Nederland gegeten wordt, is een afgeleide van Indonesische pindasausen die traditioneel bij satee (gegrild vlees aan een stokje) worden geserveerd.
De oorsprong is dus niet Nederlands, maar de Nederlandse variant ontwikkelde zich wel apart van de Indonesische originelen. Dat maakt het antwoord op de vraag “waar komt pindasaus vandaan?” eigenlijk tweeledig: de roots liggen in Indonesië, maar de zoete, romige saus die je bij de snackbar krijgt is een typisch Nederlands product geworden.
De Indonesische wortels van pindasaus
In Indonesië bestaat al eeuwenlang een traditie van sausen op basis van gemalen pinda’s. Pinda’s kwamen oorspronkelijk via de Portugezen en Spanjaarden vanuit Zuid-Amerika naar Azië, waarschijnlijk in de zestiende eeuw. In Indonesië werden ze snel opgenomen in de lokale keuken, omdat ze goed gedijden in het klimaat en betaalbaar waren.
De traditionele Indonesische pindasaus, in het Indonesisch “saus kacang” (letterlijk: notensaus), wordt gemaakt van geroosterde pinda’s, chilipeper, knoflook, trassi (garnalenpasta), tamarinde en palmsuiker. De saus is vaak pittiger en minder zoet dan de Nederlandse variant. Hij wordt niet alleen bij satee gegeten, maar ook bij gerechten als gado-gado (een groentegerecht met pindasaus) en krupuk.
Van Indonesië naar Nederland: hoe pindasaus hier aankwam
De Nederlandse connectie met pindasaus loopt via de koloniale geschiedenis. Nederlanders die in Nederlands-Indië (het huidige Indonesië) werkten of woonden, raakten vertrouwd met de lokale keuken. Na de onafhankelijkheid van Indonesië in 1945 kwamen honderdduizenden Indische Nederlanders naar Nederland. Ze namen hun eetgewoonten mee, waaronder het gebruik van pindasaus bij vlees en groenten.
In de loop van de twintigste eeuw paste de saus zich aan de Nederlandse smaak aan. De scherpe, kruidige ingrediënten werden deels vervangen of afgezwakt. Trassi verdween vaak uit het recept, er kwam meer suiker in, en de saus werd romiger door het gebruik van pindakaas als basis. Zo ontstond de mildere, zoete pindasaus die nu in Nederland standaard bij satee wordt geserveerd.
Waar komt de Nederlandse pindasaus precies vandaan?
De Nederlandse pindasaus zoals die bij de snackbar of bami-avond op tafel komt, is een eigen product dat zich in Nederland ontwikkelde. Pindakaas (zelf een Amerikaans product dat via Nederland ook in Europa bekendheid kreeg) werd de praktische basis voor deze saus. Daar voegde men kokosmelk, sambal, ketjap en soms een scheutje citroensap aan toe.
Restauranthouders en thuiskoks met Indische achtergrond speelden een grote rol in het verspreiden van satee met pindasaus in Nederland. Vanaf de jaren vijftig en zestig verschenen Indische restaurants in bijna elke Nederlandse stad. Satee met pindasaus werd een van de meest bestelde gerechten, en daarmee werd de saus ook buiten de Indische gemeenschap bekend.
Pindasaus in de rest van de wereld
Buiten Nederland en Indonesië kennen ook andere landen in Zuidoost-Azië hun eigen versie van pindasaus. In Thailand wordt een vergelijkbare saus gebruikt bij satay, in Vietnam bij loempiagerechten, en in Maleisië bij gado-gado-achtige salades. Al die versies lijken op elkaar, maar verschillen in kruiden, zoetheid en dikte.
In de westerse wereld is pindasaus buiten Nederland minder ingeburgerd als kant-en-klare saus. In de VS is pindakaas populair, maar een echte pindasaus bij vlees is er minder gebruikelijk. In Nederland is de saus wel zo ingeburgerd dat hij gewoon in de supermarkt staat, kant-en-klaar in pot of pakje.
Pindasaus heeft dus een lange reis gemaakt: van pinda’s die via koloniale handelsroutes naar Indonesië kwamen, naar traditionele Indonesische keukens, naar Nederland via de Indische gemeenschap, en uiteindelijk naar de Nederlandse snackbar. De saus is onderweg flink veranderd, maar de basis, geroosterde pinda’s als hartige saus bij vlees, is al eeuwenoud.
Comments are closed.