Soja komt oorspronkelijk uit Oost-Azië, met name uit China en Japan, waar de plant al duizenden jaren wordt verbouwd. Tegenwoordig komt het leeuwendeel van de soja die wereldwijd wordt gebruikt uit Zuid-Amerika, vooral uit Brazilië, Argentinië en Paraguay. Die geografische verschuiving heeft grote gevolgen voor mens, dier en natuur.
De oorsprong van soja: van China naar de wereld
De sojaboon (Glycine max) wordt al zeker 5.000 jaar verbouwd in China. Vandaar verspreidde de plant zich naar andere delen van Azië, zoals Japan en Korea, waar soja de basis vormde van voedingsmiddelen als tofu, miso en tempeh. In de negentiende en vroege twintigste eeuw raakte soja bekend in Europa en de Verenigde Staten, aanvankelijk als veevoer en later ook als grondstof voor olie en eiwitproducten.
De échte doorbraak als massagewas vond plaats in de twintigste eeuw. De Verenigde Staten groeiden na de Tweede Wereldoorlog uit tot een van de grootste sojatelers ter wereld. Maar vanaf de jaren tachtig en negentig verschoof de productie steeds verder richting Zuid-Amerika, waar de aanwezigheid van grote vlaktes en een gunstig klimaat de schaalvergroting mogelijk maakte.
Waar komt soja vandaan die we nu gebruiken?
Brazilië is inmiddels de grootste sojaproducent ter wereld, gevolgd door de Verenigde Staten en Argentinië. Samen zijn deze drie landen goed voor het overgrote deel van de wereldwijde sojaproductie. Paraguay en Uruguay zijn ook noemenswaardige producenten in de regio.
Het grootste deel van de geproduceerde soja, wereldwijd zo’n 70 tot 80 procent, wordt gebruikt als veevoer. Denk aan kippenvoer, varkensvoer en voer voor melkkoeien. Die soja komt dus indirect op je bord via vlees en zuivel. Een kleiner deel wordt verwerkt tot sojaolie en een nog kleiner deel gaat rechtstreeks naar menselijke consumptie, zoals sojamelk, tofu en sojaschroot in vleesvervangers.
Volgens het WWF komt de soja in kant-en-klare vleesvervangers en zuivelvervangers grotendeels uit Europa of andere gecertificeerde bronnen. Het idee dat je als vegetariër of veganist automatisch bijdraagt aan sojaontbossing in Zuid-Amerika, klopt dan ook niet per definitie. De Europese markt voor direct menselijke consumptie van soja is relatief klein en wordt vaker lokaal of duurzaam bevoorraad dan de veevoersector.
Waarom is de herkomst van soja belangrijk?
De teelt van soja in Zuid-Amerika is een van de belangrijkste oorzaken van ontbossing in de Amazone en de Cerrado, de Braziliaanse savanne. Om nieuwe sojavelden aan te leggen, worden grote stukken natuur omgezet in akkerland. Dat heeft gevolgen voor biodiversiteit, het klimaat en de lokale bevolking.
De soja die Europa importeert, wordt voor een groot deel gebruikt als veevoer in de intensieve veehouderij. Daarmee is de vleesconsumptie in Europa indirect verbonden met de ontbossing duizenden kilometers verderop. Een kilo varkensvlees of kipfilet kost in productie aanzienlijk meer soja dan een kilo tofu of sojamelk.
Wordt soja ook in Europa geteeld?
Ja, de sojateelt in Europa groeit. In landen als Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk en Italië wordt soja verbouwd, zij het op beperkte schaal vergeleken met de Amerikaanse en Zuid-Amerikaanse productie. Het klimaat in grote delen van Europa is aan de koele kant voor soja, maar door veredeling zijn er rassen beschikbaar die ook in gematigde klimaatzones goed groeien.
Europese soja wordt steeds vaker gebruikt in regionale sojaproducten en biologische veevoermengsels. Het aandeel is nog klein, maar de teelt neemt geleidelijk toe als alternatief voor geïmporteerde soja uit Zuid-Amerika.
Wil je weten waar de soja in jouw voeding vandaan komt, kijk dan naar het certificeringslabel op de verpakking. Keurmerken zoals RTRS (Round Table on Responsible Soy) of de Donau Soja-certificering geven aan dat de soja duurzamer en vaker dichter bij huis is geproduceerd. De herkomst van soja is daarmee niet alleen een geografisch verhaal, maar ook een keuze die je zelf kunt beïnvloeden.
Comments are closed.