Waar komt falafel vandaan? De oorsprong van dit gerecht

Falafel komt oorspronkelijk uit het Midden-Oosten, met name uit de Levant: het gebied dat vandaag de dag Libanon, Israël, Palestina, Jordanië en Syrië omvat. Het gerecht bestaat uit gefrituurde balletjes van gestampte kikkererwten en/of tuinbonen, en is al eeuwen een populair straatgerecht in die regio. Over de exacte herkomst bestaat discussie, maar de meest gehoorde theorie wijst naar Egypte als het land waar falafel voor het eerst gemaakt werd.

De Egyptische theorie: waar falafel vandaan komt

Veel voedingshistorici denken dat falafel zijn oorsprong heeft in Egypte. Daar wordt een vergelijkbaar gerecht al heel lang gegeten: ta’ameya. Dit is een variant gemaakt van tuinbonen in plaats van kikkererwten. Koptische christenen in Egypte zouden dit gerecht hebben gegeten als vervanger van vlees tijdens vastendagen, mogelijk al meer dan duizend jaar geleden. Via handelsroutes en migratie verspreidde het recept zich vanuit Egypte richting de rest van het Midden-Oosten.

In Egypte eet men nog steeds voornamelijk de tuinbonenvariant. Wie falafel proeft in Caïro, merkt meteen dat het een andere smaak en kleur heeft dan de kikkererwtenvariant die je in Europa en de Levant gewend bent.

De Levant: van lokaal gerecht naar wereldkeuken

Vanuit Egypte verspreidde falafel zich naar de Levant, waar kikkererwten de tuinbonen grotendeels vervingen. In landen als Libanon, Israël en Palestina werd falafel een alledaags gerecht dat je op straat kocht: snel, goedkoop en voedzaam. De balletjes worden er traditioneel geserveerd in een pitabrood met hummus, tahini, tomaat en komkommer.

In Israël is falafel zo ingeburgerd geraakt dat het vaak als nationaal gerecht wordt gezien, wat soms tot discussie leidt. Arabische en Palestijnse koks wijzen erop dat het gerecht al lang in de regio bestond voordat Israël in 1948 werd gesticht. Dit maakt de herkomst van falafel ook een cultureel en politiek gevoelig onderwerp.

Hoe falafel de wereld over ging

Falafel verliet het Midden-Oosten grotendeels via migratie en toerisme in de tweede helft van de twintigste eeuw. Immigranten uit Libanon, Israël en andere landen in de regio openden restaurants en kraampjes in Europa, Noord-Amerika en verder. In steden als Amsterdam, Berlijn en New York werd falafel snel populair, zeker onder vegetariërs en mensen die op zoek waren naar goedkoop en smakelijk streetfood.

Tegenwoordig vind je falafel in vrijwel elk land ter wereld, van supermarktschappen in Nederland tot foodtrucks in Australië. De basisingrediënten zijn overal vergelijkbaar: kikkererwten of tuinbonen, knoflook, ui, koriander, komijn en peterselie. Toch verschilt de smaak per regio door kleine aanpassingen in kruiden en bereidingswijze.

Tuinboon of kikkererwt: het verschil in oorsprong

Het verschil tussen de twee varianten zegt iets over de herkomst. De tuinbonenvariant is het oudst en komt uit Egypte. De kikkererwtenvariant is jonger en typisch voor de Levant. In sommige landen, zoals Syrië, worden beide peulvruchten gemengd. Dit geeft niet alleen een andere smaak, maar ook een andere kleur: de tuinbonenvariant is donkerder van buiten, de kikkererwtenvariant heeft een lichtere, meer groengele kern.

De herkomst van falafel laat zich dus niet terugbrengen tot één enkel land of moment. Het is een gerecht dat zich geleidelijk ontwikkelde, verspreidde en aanpaste aan lokale smaken en ingrediënten. Wat zeker is: het Midden-Oosten, en waarschijnlijk Egypte, is de plek waar het allemaal begon.