Waar komt cappuccino vandaan? De oorsprong van een koffieklassieker

Cappuccino komt oorspronkelijk uit Wenen, niet uit Italië, hoewel het vandaag de dag wordt gezien als een typisch Italiaanse koffiebereiding. De naam en de moderne versie zoals we die nu kennen, zijn wél in Italië tot bloei gekomen. Het is een van de mooiste voorbeelden van hoe een drankje langzaam van land verwisselt en onderweg van gedaante verandert.

Waar komt cappuccino vandaan: van Wenen naar Italië

De wortels van de cappuccino liggen in de Weense koffiehuis­cultuur. In Wenen was het al eeuwen gewoon om koffie te mengen met room of melk. Een bekend vroeg voorbeeld is de “Kapuziner”, een Weense koffiedrank die bestond uit koffie met een scheutje room. De kleur van dit mengsel, een warme bruinrode tint, deed denken aan het habijt van de Kapucijner­monniken. Vandaar de naam: cappuccino is de Italiaanse vertaling van “Kapuziner”, en verwijst rechtstreeks naar die monniken­orde.

In de loop van de twintigste eeuw verspreidde de drank zich naar Italië, waar hij een eigen identiteit kreeg. Met de opkomst van de espresso­machine in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw veranderde het recept ingrijpend. In plaats van gewone koffie met room werd cappuccino nu gemaakt op basis van espresso, aangevuld met gestoomde melk en een laag luchtig melkschuim. Dat is de versie die de wereld veroverde.

De naam en de Kapucijner­monniken

De connectie met de Kapucijners gaat verder dan alleen de kleur. De orde staat bekend om hun bruine pijen met een spitse kap. In het Italiaans heet zo’n kap een “cappuccio”, en “cappuccino” is letterlijk het verkleinwoord daarvan: een klein kapje. De warme bruine kleur van de koffie met melkschuim paste precies bij dit beeld. Of de naam echt bewust werd gekozen als eerbetoon aan de monniken, of dat het gewoon een kleur­associatie was die bleef hangen, is niet met zekerheid bekend. Waarschijnlijk is het gewoon zo gegroeid.

Hoe de moderne cappuccino zijn vorm kreeg

De cappuccino zoals jij hem nu bestelt, bestaat uit drie gelijke lagen: een shot espresso, gestoomde melk en melkschuim. Die verhouding werd in Italië de standaard, en Italiaanse barista’s verfijnden door de jaren heen de techniek van het stomen en schuimen van melk. De temperatuur van de melk, de dikte van het schuim en de verhouding tussen de lagen werden steeds nauwkeuriger bepaald.

In Italië drink je een cappuccino traditioneel bij het ontbijt, nooit na een maaltijd. Dat is iets wat veel toeristen opvalt: bestel je na twaalven een cappuccino in een Italiaans café, dan krijg je soms een verbaasde blik. Dat gebruik zegt iets over hoe diep de drank is ingebed in de Italiaanse dagelijkse routine, ook al begon hij dus elders.

Van Italië naar de rest van de wereld

Buiten Europa werd de cappuccino groot dankzij de internationale opmars van Italiaanse koffieketens en barista­cultuur vanaf de jaren tachtig en negentig. In landen als de Verenigde Staten, Nederland en Australië werd de cappuccino een van de meest bestelde koffiesoorten. Vaak werd hij daar aangepast aan lokale smaak: meer melk, minder sterk, soms met smaakjes als vanille of caramel. Italianen zelf zien zulke varianten doorgaans niet als een echte cappuccino.

De oorsprong van cappuccino is dus een reis langs Weense koffiehuizen, Italiaanse espresso­bars en uiteindelijk de hele wereld. Wat begon als een eenvoudig mengsel van koffie en room, groeide uit tot een van de meest herkenbare koffiedranken op de planeet, met een naam die nog altijd verwijst naar de bruine pij van een middeleeuwse monnikenorde.