De hamburger komt oorspronkelijk uit Hamburg, de grote havenstad in het noorden van Duitsland. Maar de weg van een simpel stukje gehakt vlees naar het iconische broodje dat we vandaag kennen, is een lang verhaal dat begint bij de Mongoolse ruiters en pas eindigt in Amerika.
Van de Mongoolse steppe naar de Duitse havenstad
Het verhaal begint ergens in de dertiende eeuw bij de Mongoolse ruiters onder leiding van Dzjengis Khan. Zij hadden de gewoonte om rauw vlees onder hun zadel mee te dragen. Door de druk en het rijden werd het vlees mals. Later gingen ze het vlees ook fijnhakken, zodat het makkelijker te eten was: een primitieve versie van tartaartje.
Toen de Mongolen hun rijk uitbreidden naar Rusland, namen de Russen dit gebruik over. Zij maakten er hun eigen gerecht van: fijngehakt rundvlees, soms gekruid en rauw gegeten. Dit stond later bekend als “Steak Tartare”, vernoemd naar de Tataren, een van de Mongoolse volksstammen.
In de zeventiende en achttiende eeuw raakten Duitse soldaten bekend met dit Russische gerecht. Ze namen het idee mee terug naar huis, en met name in Hamburg werd het populair. Daar werd het gehakt bewerkt tot een plat, gebakken schijfje vlees: de voorloper van de hamburger zoals wij die kennen. Dit gerecht heette dan ook simpelweg “Hamburg steak” of “Hamburger steak”.
Waar komt de hamburger echt vandaan? De oversteek naar Amerika
Hamburg was in de negentiende eeuw een van de drukste havensteden van Europa. Honderdduizenden emigranten vertrokken vanuit Hamburg naar de Verenigde Staten. Op die schepen werd de “Hamburg steak” als goedkoop en voedzaam gerecht geserveerd. Zo reisde het gerecht mee naar de Nieuwe Wereld.
In Amerika begon het gerecht een eigen leven te leiden. Ergens in de tweede helft van de negentiende eeuw werd het gehaktschijfje voor het eerst tussen twee stukken brood gelegd. Precies wie dat als eerste deed, is niet met zekerheid te zeggen. Er zijn meerdere steden en families in de Verenigde Staten die claimen de hamburger te hebben “uitgevonden”, waaronder Charlie Nagreen op een kermis in Wisconsin in 1885 en de gebroeders Menches in New York. Ook de stad New Haven in Connecticut doet een duit in het zakje met Louis’ Lunch, een restaurant dat al eeuwenlang beweert de originele hamburger te serveren.
Wat zeker is: rond het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw was de hamburger in een broodje al een bekend straatgerecht in Amerika. De Wereldtentoonstelling van St. Louis in 1904 hielp het gerecht aan landelijke bekendheid.
De opkomst van de fastfoodburger
De hamburger zoals de meeste mensen hem vandaag kennen, werd pas echt groot door de fastfoodindustrie. In 1921 opende White Castle, een van de eerste hamburgerketen ter wereld, zijn deuren in de Verenigde Staten. McDonald’s volgde in de jaren veertig en maakte de hamburger in de decennia daarna wereldberoemd. Wat ooit een eenvoudig stukje gehakt vlees was op de Mongoolse steppe, groeide uit tot een van de meest gegeten gerechten op aarde.
De naam “hamburger” verwijst dus niet naar ham of hamvlees, maar puur naar de stad Hamburg. Die stad fungeerde als brug tussen de Russisch-Mongoolse eetcultuur en de Amerikaanse fastfoodwereld. Van zadel tot broodje: de hamburger heeft een verrassend lange en internationale geschiedenis voor zo’n alledaags gerecht.
Comments are closed.